Բողոքի ցոյցեր եւ խճողում ... Ի՞նչ կը կատարուի Պէյրութի մէջ... Մեծ հրդեհ Ծիծեռնակաբերդի մօտակայքը... Թուրքիա մտադիր է նոր գործողութիւն կատարել Իրաքի քիւրտերուն դէմ... Պաղտատցի Սերոբի յիշատակին...
Ցեղասպանութեան Զոհերու Սրբադասումը. Ի՞նչ Է Անոնց Սրբադասման Իմաստը.Հրաչ Չիլինկիրեան
Ցեղասպանութեան Զոհերու Սրբադասումը. Ի՞նչ Է Անոնց Սրբադասման Իմաստը.Հրաչ Չիլինկիրեան
10 Դեկտեմբեր 2015 , 10:43

Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու 75-ամեակին առիթով 1989 ապրիլ 29-ին հրապարակուած հաղորդագրութեան մը մէջ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա. եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Գարեգին Բ. կ’առաջարկէին «շարունակել Ցեղասպանութեան զոհերու սրբադասման նախապատրաստական աշխատանքները»: Արդարեւ, նահատակներու կրօնական ոգեկոչման գաղափարը սկիզբ կ՛առնէր Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան (1918-1920) տարիներուն, երբ կառավարութիւնը արդէն պաշտօնապէս դիմած էր Գէորգ Ե. կաթողիկոսին, որպէսզի մարտիրոսները ընդգրկուին Հայաստանեայց եկեղեցւոյ ծիսական օրացոյցին մէջ:

Նոյեմբեր 2014-ին զոյգ կաթողիկոսներու հովանաւորութեամբ կայացած Եպիսկոպոսական ժողովը յայտարարեց, թէ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերը պաշտօնապէս պիտի սրբադասուին 2015 ապրիլ 23-ին: Հանդիսաւոր արարողութիւնը տեղի ունեցաւ Սուրբ Էջմիածնի մէջ, ուր Ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով Հայց. եկեղեցւոյ նոր սուրբերը հռչակուեցան եւ մեծարուեցան: Հայ եկեղեցւոյ կողմէ վերջին սրբադասումը կայացած էր աւելի քան 500 տարի առաջ:

Սրբադասումը սրբութեան հռչակման վերջին հանգրուանն է, որով եկեղեցին կը հաստատէ, թէ անձ մը կամ խումբ մը Աստուծոյ սրբութիւնը բաժնող կը նկատուին, եւ թէ` անոնց կեանքը քրիստոնէական Աւետարանի ճշմարտութեան եւ վաւերականութեան վկայութիւնն է:  Սուրբերը կը միանան Աստուծոյ եւ կը բաժնեն երկնային կեանքի յաւերժականութիւնը ամէն պղծութենէ հեռու` աստուածային անվախճան կեանքի մը մէջ եւ կը գտնեն իրական կեանքը Աստուծոյ կողքին: Այս առումով հնագոյն ժամանակներէն սկսեալ իրենց օրինակելի կեանքով սուրբերը քրիստոնէութեան անբաժանելի մասնիկն են եւ իրենց յատկանշական տեղը ունին «Մէկ, ընդհանրական եւ առաքելական սուրբ եկեղեցւոյ» վարդապետական, ծիսական եւ պաշտամունքային աւանդութիւններուն մէջ:

Վերջին երեք տասնամեակներուն Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու սրբադասման հարցը յանձնուած էր զանազան յանձնաժողովներու եւ եկեղեցական պատասխանատուներու սեղմ շրջանակի մը: Այս ընթացքին սրբացման աստուածաբանական իմաստը եւ անոր կապը` հաւատամքի եւ բարեպաշտութեան հետ, երբեք լայնօրէն չներկայացուեցան հայ հաւատացեալին: Նախ եւ առաջ սուրբերը կը սրբադասուին հաւատացեալներուն համար: Ցեղասպանութեան նահատակներուն սրբացումը չի նշանակեր անոնց «պատուոյ շքանշան» շնորհել, այլ զանոնք կը դարձնէ Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ Հայց. եկեղեցւոյ աւետարանչական եւ հոգեւոր կրթական առաքելութիւնը շարունակելու ծառայող օրինակներ: Արդեօք Ցեղասպանութեան զոհերու եկեղեցւոյ կողմէ սրբադասումը 100-ամեակի առիթով «խորհրդանշական արժէ՞ք» մը կը ներկայացնէ միայն, թէ՞ նոր սուրբերու հռչակումը պիտի ծառայէ որպէս բացառիկ առիթ մը` վերանորոգելու եւ վերակենդանացնելու Հայց. առաքելական եկեղեցին` 21-րդ դարուն: Այս հարցադրումը լուրջ խորհրդածութեան կը կարօտի:

Քաղաքական եւ աստուածաբանական հարցեր

Հիմա որ Ցեղասպանութեան նահատակները սրբադասուեցան, Հայց. եկեղեցին կը գտնուի դաւանաբանական հրամայականի մը առջեւ, այսինքն անոնք այլեւս զոհեր չեն, այլ` Քրիստոսի յաղթականները: Այլեւս չենք կրնար իրենց մահը ողբալու համար հոգեհանգիստներ կատարել, ինչպէս որ սովոր էինք: Փոխարէնը` Ս. պատարագի ընթացքին պէտք է յիշենք իրենց անունները, խնդրելով անոնց միջնորդութիւնը եւ տօնելով իրենց յաղթանակը մահուան դէմ, ի Քրիստոս եւ անոր միջոցով: Ցեղասպանութեան յիշատակութեան սգապատիր եւ տխուր մթնոլորտը այժմ պէտք է փոխարինուի «տօնակատարութեամբ»: Զոհերը այլեւս զոհ չեն, այլ` սուրբեր, որոնք կ՛ապրին Աստուծոյ փառքին մէջ, այսինքն միացած են Աստուծոյ` յաւիտենական կեանքի մը մէջ, զերծ ամէն պղծութենէ եւ գտած են Անոր ճշմարտութիւնը: Ուրեմն հարց կը ծագի, թէ արդեօք հայերը պատրա՞ստ են իրենք զիրենք վկաներ նկատելու Քրիստոսի մահուան եւ յարութեան, որուն համար հարիւր հազարաւորներ իրենց կեանքը տուին`  փոխանակ տեւաբար իրենք զիրենք զոհեր նկատելու:

Քաղաքականօրէն Ցեղասպանութեան 50-ամեակէն ի վեր հայերը հաւաքաբար ընդհանրապէս ամբողջ աշխարհէն եւ յատկապէս Թուրքիայէն արդարութիւն կը պահանջեն Ցեղասպանութեան մէկ ու կէս միլիոն զոհերուն համար: Մինչ զոհերուն սրբադասումը փաստօրէն (de facto) կը լուծէ անոնց կեանքի համար արդարութեան հարցը, եկեղեցւոյ սուրբերուն համար քաղաքական արդարութեան պահանջը կը մնայ խնդրայարոյց: Առաւել, Թուրքիոյ հետ հողային հարցը կրնայ աւելի եւս կնճռոտիլ: Ինչպէս սովորութիւն է այլ սուրբերու պարագային, արդեօ՞ք հայերու նահատակութեան վայրերը պէտք է որպէս սրբավայրեր նկատուին կամ` «Սուրբ հողեր»: Տակաւին շատ քաղաքական անուղղակի անդրադարձներ կան, որոնք պէտք է ուշադրութեամբ քննարկուին:

Ցեղասպանութեան մարտիրոսներու սրբադասումը պէտք չէ բնաւ նկատուի որպէս 100-ամեակի իրադարձութեանց յաւելեալ «փայլք» բերող եղելութիւն մը: Նոյնիսկ եթէ Թուրքիան եւ աշխարհի տարբեր երկիրներ կը շարունակեն ժխտել Ցեղասպանութիւնը, սրբադասումը պէտք չէ նկատուի իբրեւ այս ուրացման հակադարձ պատասխան մը եւ մեր զայրոյթին մէջ մեր զոհերը մեծարելու գերագոյն ճիգ մը` զանոնք որպէս սուրբեր յայտարարելով:

Մեր զոհերուն հանդէպ անարդարութիւն պիտի ըլլայ նկատի չառնել անոնց Քրիստոսի համար նահատակութիւնը եւ ասոր անդրադարձը մեր կեանքերուն վրայ` որպէս անհատներու եւ որպէս ազգի: Ինչպէս աշխարհիկ կեանքի այսօրուան «երեւելիները», եկեղեցւոյ սուրբերը պաշտամունքի եւ հետեւելու արժանի օրինակներ են:  Որպէս հայ քրիստոնեաներ պէտք է կարենալ ապրիլ սուրբերու արժանիքները եւ հետեւիլ անոնց «երկնային թագաւորութեան» հասնելու օրինակին: Ցեղասպանութեան զոհերու սրբադասումը կը նշանակէ շարունակել անոնց Քրիստոսի վկայութիւնը Հայց. եկեղեցւոյ առաքելութեան եւ Աւետարանի քարոզչութեան միջոցով:

*Դոկտ. Հրաչ Չիլինկիրեան Օքսֆորտ համալսարանի  դասախօս  է:

(«Նոր Յառաջ» 05.11.2015)

 

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture