Ահազանգ Ամմանէն. Յորդանանի միակ հայկական վարժարանը կը փակէ իր դռները... Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը իր օրհնութիւնը բաշխեց «Անդրանիկ» սկաուտական ճամբարի մասնակիցներուն... Խամինիի հրամանով Իրան հիմնած է կորիզային նոր գործարան մը. Reuters... Թուրքիայէն արտաքսուած ամերիկացի ուսուցչուհին կը շահի դատը Եւրոպական դատարանին մէջ...
Քաշ եւ ովքե՞ր. Արմենակ Եղիայեան
Քաշ  եւ ովքե՞ր.  Արմենակ Եղիայեան
14 Յունուար 2018 , 11:01

            Հայ խմբագիրի մը

            Մեծայա՛րգ բարեկամ,

            Շնորհակալ եմ, որ  թերթիդ մէջ տեղ տուած էք «Ծնունդի հեքիաթներ» գրութեանս:

            Բայց ահա անոր մէջէն փոխած էք երկու բառեր, որոնց պատճառը չեմ ըմբռներ:

            Լա՛ւ հասկնանք. փոխելու ձեր անվիճելի իրաւունքը խնդրոյ առարկայ չեմ դարձներ, այլ, ինչպէս արեւելահայերը կ'ըսեն,  կոնկրետ տեղի ունեցածն է, որ քննարկումի առարկայ կը դարձնեմ:

            Անցնինք:

            Ահաւասիկ այդ բառերը.

 

            ա) քաշ բառը դարձուցած էք  կշիռք:

            Ես գրած եմ «200  քիլո քաշ», դուք զայն դարձուցած էք՝...կշիռք:

            Սակայն իճնչո՞ւ. ի՞նչ է պատճառը:

            Քաշկշիռք-ը չէ, այլ ծանրութիւն, կարելի է նաեւ կշիռ ըսել, թէեւ կշիռը քիչ մը աւելի փոխաբերական, վերացական  կիրարկութիւն է, սակայն ընդունելի: Իսկ կշիռք-ը՝ պարզապէս այն սարքն է, որուն վրայ կ’ելլենք երբեմն՝ հասկնալու համար  մեր քաշը կամ  ծանրութիւնը կամ կշիռը: Այլ խօսքով՝  քանի՞ քիլո  կամ ամերիկահայ եզրաբանութեաամբ՝ փաունտ ունենալը, կշռելը:

            Արդեօ՞ք կասկած ունեցած էք, թէ քաշ-ը հայերէն չէ:

            Բայց ան մաքուր հայերէն է. բացէ՛ք  Տէր Խաչատուրեանի  կամ Ճիզմեճեանի, այլեւ Մալխասեանցի   բառարանները եւ պիտի տեսնէք՝ քաշ = կշիռ, ծանրութիւն:

 

            բ) Փոխած էք նաեւ ովքե՞ր հարցական դերանունը՝ զայն վերածելով որո՞նք-ի:

            Ես գրած եմ՝ «ովքե՞ր են այդ ուսուցիչները», դուք դարձուցած էք՝ «որո՞նք են այդ ուսուցիչները»:

            Չեղաւ, այսպէս չի գրուիր:

            Երկուքն ալ հայերէն են եւ  հոմանիշ են, ճիշդ է, սակայն նոյն բանը չեն:

            Ունին կիրառական ու նրբերանգային տարբերութիւններ:

            Այդ  տարբերութիւնը հասկնալը քիչ մը ճիգ կը պահանջէ:

            Ուրեմն հետեւինք:

            Ենթադրեցէ՛ք, որ կը գտնուիք ձեր գրասենեակին կամ տան մէջ,  եւ դուռը կը զարնուի: Բանալէ առաջ կ’ուզէք գաղափար մը ունենալ եկողին ինքնութեան մասին. չելլէ աւազակ մը չըլլա՜յ, որ եկած է ձեզ կողոպտելու  կամ մարդասպան մը, որ եկած է ձեր թանկագին կեանքին վերջ տալու:  Առ այս՝ դռան մօտենալով կը հարցնէք՝ ո՞վ է:

            Պահիկ մ’իսկ ձեր միտքին ծայրէն կ’անցնի՞՝ ո՞րն է  հարցնել: Ըլլալիք բա՞ն է:

            Անկարելի՛ է:

 

            Ենթադրենք հիմա, որ դռան մօտենալով՝ դուրսէն խօսակցութեան ձայն լսեցիք, ինչ որ կը նշանակէ, թէ եկողները մէկէ աւելի են.  լա՛ւ մտածեցէք, թէ ի՛նչ հարցում կ’ուղղէք՝

            1. Որո՞նք են...

            2. Ովքե՞ր են...

            Այս երկուքէն ո՞ր մէկը կ’արտասանէք կամ պատշաճ կը գտնէք արտասանել,– առաջի՞նը, թէ՞ երկրորդը:

 

Եթէ առանց նախապաշարումի մօտենաք ու դատէք, պիտի զգաք, որ երկրորդը պիտի արտասանէք, պիտի ըսէք, պէ՛տք է ըսէք՝ ովքքե՞ր են, վասնզի ա՛ն է ճիշդը:

            Այլ կիրարկութիւն մը.

            ա) Ձեզմէ որո՞նք  մասնակցեցան այս մրցանքին:

            բ)  Ովքե՞ր մասնակցեցան այս մրցանքին:

            Երբ բացարձակ անորոշ է մեր մտքի առարկան, ապա կը կիրարկենք ովքե՞ր-ը, անշուշտ եթէ  առողջ ու աննախապաշար է մեր լեզուազգացողութիւնն ու հայերէնագիտութիւնն ալ:

            Որո՞նք կ’ըսենք հոն, ուր մասնակցողներուն ծագումը յայտնի է՝ դո՛ւք էք, ձեզմէ որո՞նք...այս ծառերէն որո՞նք պտղատու են:

            Ովքե՞ր կ’ըսենք, երբ այդ  ծագումը բոլորովին անծանօթ է:

 

            Յիշեցէ՛ք նաեւ ծանօթ երգը՝

                        «Արդեօք ովքե՞ր են,

                        «Ի՞նչ կտրիճներ են,

                        «Մասիսն է վկայ,

                        «Հայոց քաջերն են»:

            Այս քառատողը գրողը հեռուէն կը նշմարէ  շարժուն էակներ, ճիշդը՝ ձիաւորներ,  որոնց ծագումին մասին ոչ մէկ գաղափար ունի, սակայն հետաքրքիր է. եւ ահա կը հարցնէ՝ «Արդեօք ովքե՞ր են»: Լա՛ւ պատկերացուցէք պահը եւ փորձեցէք ապրիլ ու զգալ զայն. կարելի՞ բան է, որ այստեղ ըսուի՝ «Արդեօք որո՞նք են...»: Ըլլալիք բա՞ն է. մարդուս լեզուն կը պապանձի, հայերէնն ալ կաթուածահար կ’ըլլայ, եթէ...հարցնողն ալ չըլլայ:

            Կայ դժբախտաբար սխալ նախապաշարում մը արեւմտահայ «հայագիտական»  շրջանակներու մէջ, թէ ովքեր-ը արեւելահայերէն է.  քա՛ւ լիցի: Ովքեր-ը միջնաշխարհիկ մաքուր հայերէն է, որ յատուկ է ընդհանուր մայրենիին՝ արեւելահայերէնին եւ արեւմտահայերէնին  հաւասարապէս:

            Ուրեմն՝

                                    ո՞ր(ը)    որո՞նք

                                    ո՞վ         ովքե՞ր

            ***Նայինք  ովքե՞ր պիտի յաղթեն  յառաջիկայ ընտրութիւններուն:

            ***Նայինք  որո՞նք պիտի յաղթեն յառաջիկայ ընտրութիւններուն:

            Առաջի՛նն է ճիշդը:

            Երկրորդը հիմնուած է սխալ  լեզուամտածողութեան վրայ, ուստի լեզու չէ:

 

            Այս ալ...այսպէ՛ս:

            Բարեկամաբար՝                      

 

            armenag@gmail.com                                                                             Արմենակ Եղիայեան

 

            Յ. Գ.

            Կը խնդրուի՝

            ա) յարգել  խօսակցական կամ անջատման երկար գիծերը:

            բ)  յարգել թաւագիր (bold)  բառերուն ինքնութիւնը:

 

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture