Երէկ Լիբանանը ցնցած սպանդին պատճառը վիտէօ խաղն է՞ր. Կը սպասուի մանրամասն հետաքննութիւն... Անոր անունը ոսկէ տառերով գրուած է բոլորիս սրտերուն մէջ. Արայիկ Յարութիւնեանը Լեւոն Հայրապետեանին մասին... Սուրիոյ դեմոկրատական ուժերը յայտարարեցին Ռաքքայի ազատագրումը... 16 Հոկտեմբեր «Հայ մամուլի օր»ուան առթիւ. Տօքթ.Սարգիս Ատամ...
Արզուման Յարութիւնեան «Թուրքիոյ Մէջ Սեռական Գետնի Վրայ Շահագործում Տեղի Կ՚ունենայ»
Արզուման Յարութիւնեան «Թուրքիոյ Մէջ  Սեռական Գետնի Վրայ Շահագործում Տեղի Կ՚ունենայ»
12 Սեպտեմբեր 2015 , 10:46

Այս օ­րե­րուն Իս­թան­պուլ կը գտնուին Հա­յաս­տա­նի Լսա­տե­սո­ղա­կան լրագ­րող­նե­րու ըն­կե­րակ­ցու­թիւն հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թեան (Association of Audio-Visual Reporters) ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը, ո­րոնք քա­ղա­քին մէջ Ե­րեք­շաբ­թի կազ­մա­կեր­պե­ցին կլոր սե­ղան մը՝ մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման (թրա­ֆի­քինկ) նիւ­թով եւ հան­դի­պում­ներ պի­տի ու­նե­նան այս նիւ­թի շրջա­գծէն ներս:

Իս­թան­պուլ մեկ­նե­լէ ա­ռաջ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱԿ Ե­րե­ւա­նի մէջ ըն­կե­րակ­ցու­թեան գրա­սե­նեա­կէն ներս հան­դի­պում մը ու­նե­ցաւ Լսա­տե­սո­ղա­կան լրագ­րող­նե­րու ըն­կե­րակ­ցու­թեան հիմ­նա­դիր-նա­խա­գահ Ար­զու­ման Յա­րու­թիւ­նեա­նի հետ, որ ման­րա­մաս­նեց Իս­թան­պուլ ի­րենց այ­ցե­լու­թեան նպա­տակ­նե­րը եւ ը­նե­լիք­նե­րը:

Մինչ այդ, նշենք, որ ըն­կե­րակ­ցու­թիւ­նը հիմ­նուած է 2003 թուա­կա­նին եւ նպա­տակ ու­նի ա­ջակ­ցիլ Հա­յաս­տա­նի մէջ քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­սա­րա­կու­թեան կա­յաց­մա­ն: Իր գոր­ծու­նէու­թեան տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին ըն­կե­րակ­ցու­թիւ­նը ի­րա­կա­նա­ցու­ցած է եւ կը շա­րու­նա­կէ ի­րա­կա­նաց­նել Հա­յաս­տա­նի մէջ մարդ­կա­յին բռնու­թեան՝ ստրկա­կան, սե­ռա­կան, բռնի եւ չնչին վար­ձատ­րու­թեամբ աշ­խա­տան­քի տես­քով ա­նօ­րի­նա­կան շա­հա­գործ­ման պայ­քա­րի տե­ղե­կա­տուա­կան հար­թա­կի զար­գա­ցու­մը, խթա­նած է եւ կը խթա­նէ ըն­կե­րա­յին գո­վազ­դի անվ­ճար տա­րա­ծու­մը, կ՚ի­րա­կա­նաց­նէ տե­ղե­կա­տուա­կան քա­րո­զար­շաւ՝ ընդ­դէմ մարդ­կա­յին բռնու­թեան: Ըն­կե­րակ­ցու­թիւ­նը միա­ժա­մա­նակ մաս մը կազ­մէ Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան ա­ռըն­թեր մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման դէմ պայ­քա­րի խոր­հուր­դի աշ­խա­տան­քա­յին խում­բին:

 Թուր­քիա այցն ալ մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման մա­սին լրագ­րո­ղա­կան եւ այլ մա­կար­դակ­նե­րէ ներս ի­րա­զե­կում ը­նե­լու, տուեալ­ներ հա­ւա­քե­լու եւ փոր­ձի փո­խա­նա­կում կա­տա­րե­լու ար­շա­ւի ի­րա­կա­նաց­ման ծրագ­րե­րէն մէկն է։

-Պա­րոն Յա­րու­թիւ­նեան, ի՞նչ ծրագ­րով կը գտնուիք Թուր­քիա:

-Ծրա­գի­րը, զոր ար­դէն եր­րորդ տա­րին ըլ­լա­լով կ՚ի­րա­կա­նաց­նենք, կը կո­չուի «Տե­ղե­կա­տուա­կան ամ­պիո­նի զար­գա­ցում Հա­յաս­տա­նի մէջ՝ ընդ­դէմ մարդ­կա­յին բռնու­թեա­ն»: Այդ ծրա­գի­րը իր մէջ կը նե­րա­ռէ ոչ միայն Հա­յաս­տա­նի լրագ­րող­նե­րու բաղ­կա­ցու­ցիչ պա­հը՝ ինչ­պէս լու­սա­բա­նել մարդ­կա­յին բռնու­թեան նիւ­թե­րը, այլ նաեւ զար­գա­ցում­նե­րը կը տա­նինք դէ­պի մի­ջազ­գա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւն: Իսկ մեր այ­ցը Թուր­քիա նաեւ պայ­մա­նա­ւո­րուած է Ա­մե­րի­կա­յի Միա­ցեալ Նա­հանգ­նե­րու Ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թեան ա­մե­նա­մեայ հա­շուե­տուու­թեան այն մա­սով, ուր մաս­նա­ւո­րա­պէս կը նշուի, թէ բա­րեն­պաստ կ՚ըլ­լար, որ սկսուի այդ պայ­քա­րին՝ հայ-թր­­քա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան գետ­նի վրայ: Այս ուղ­ղու­թեամբ մենք կար­ծես, թէ ա­ռա­ջին քայ­լե­րը կը նե­տենք: Ա­ռայժմ մենք լրագ­րութեան դաշ­տին մէջ պի­տի սկսինք մեր հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան՝ հե­տա­գայ զար­գա­ցում­նե­րը փո­խան­ցե­լով մեր գոր­ծըն­կեր­նե­րուն, ա­ռանձ­նա­պէս ալ հե­տա­գա­յին պի­տի նպաս­տենք՝ թէ՛ տե­ղե­կա­տուու­թիւ­նը հասց­նե­լով հոն գտնուող հա­յաս­տան­ցի­նե­րուն եւ թէ օգ­տա­կար ըլ­լա­լով ա­նոնց այն­տե­ղէն տե­ղա­փոխ­մա­ն: Այ­սինքն, այս այ­ցէն ետք, ընդ­դէմ մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման բո­լոր քայ­լե­րը մենք կը փոր­ձենք հա­մա­գոր­ծակ­ցա­բար ի­րա­կա­նաց­նել թր­­քա­կան կող­մին հետ։ Տես­նենք, թէ ի՛նչ ար­դիւնք կ՚ու­նե­նայ։

-Այ­սինքն, ոչ միայն ի­րա­զե­կում պի­տի ի­րա­կա­նաց­նէք, այլ նաեւ՝ գործ­նա­կան քայ­լեր պի­տի կա­տա­րուի՞ն:

-Այս այ­ցե­լու­թիւ­նը հիմ­նա­կա­նը հե­տա­զօ­տու­թեան նպա­տակ ու­նի՝ ընդ­հան­րա­պէս մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման դէմ պայ­քա­րի թր­­քա­կան տե­ղե­կա­տուա­կան դաշ­տի գոր­ծու­նէու­թեան մի­ջոց­ներն ու ձե­ւե­րը կը փոր­ձենք հասկ­նալ ու տես­նել, թէ որ­քա­նո՛վ կա­րե­լի է զա­նոնք ներգ­րա­ւել հայ­կա­կան կող­մի գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րուն, որ­քա­նո՛վ ա­նոնք ընդ­հա­նուր եզ­րեր ու­նին:

-Իսկ դի­ւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու բա­ցա­կա­յու­թեան պայ­ման­նե­րուն մէջ, ինչ­պէ՞ս կա­րե­լի է ի­րա­կա­նու­թիւն դարձ­նել այդ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը:

-Մարդ­կա­յին շա­հա­գոր­ծու­մը իր էու­թեամբ անդ­րազ­գա­յին յան­ցա­տե­սակ մըն է, այս­տեղ ազ­գա­յին պատ­կա­նե­լիու­թիւ­նը որ­պէս այդ­պի­սին, երկ­րորդ փլան կը մղուի: Բո­լոր յա­ռա­ջա­դէմ եր­կիր­նե­րը հա­կուած են, որ­պէս­զի հա­մա­տեղ ու­ժե­րով պայ­քա­ր մ­ղուի այս չա­րի­քի դէմ, քա­նի որ որ­պէս օ­րէնք, այս յան­ցա­տե­սա­կը մէկ երկ­րի մէջ չի կա­տա­րուիր, գո­յու­թիւն ու­նին ծագ­ման եր­կիր­ներ եւ ըն­դու­նող եր­կիր­ներ, այ­սինքն կան սահ­մա­նա­հա­տում­ներ, ո­րոնց մի­ջո­ցաւ երկ­րէ եր­կիր մար­դի­կը խա­բե­լով կը տե­ղա­փո­խեն եւ կ՚են­թար­կեն ստրկու­թեան: Չու­նե­նա­լով Թուր­քիոյ հետ դի­ւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ, այ­նու­հան­դերձ, Ին­թեր­փո­լի մա­կար­դա­կով այ­սօր Հա­յաս­տա­նը կը գոր­ծակ­ցի Թուր­քիոյ հետ: Եւ Ին­թեր­փո­լի մի­ջո­ցաւ է, որ մենք կը կա­րո­ղա­նանք շա­հա­գործ­ման են­թար­կուած­նե­րը Թուր­քիա­յէն տե­ղա­փո­խել Հա­յաս­տան: Այ­սինքն, կայ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան ձեւ մը: Մեր առ­ջեւ դրուած խնդիրն է այդ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը տե­ղա­փո­խել նաեւ հա­սա­րա­կա­կան դաշտ, փոր­ձել քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­սա­րա­կու­թեան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու եւ լրա­տուա­մի­ջոց­նե­րու մի­ջեւ ալ սկսիլ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան եւ նպաս­տել նա­խ ե­ւ ա­ռաջ նուա­զեց­նե­լու շա­հա­գործ­ման են­թար­կուած­նե­րու քա­նա­կը: Մենք շա­հա­գործ­ման են­թար­կուած­նե­րը այս պա­րա­գա­յին կը կո­չենք զո­հեր:

-Ին­չո՞ւ իբ­րեւ թի­րախ ընտ­րուած է Թուր­քիան:

-Ցա­ւօք սրտի, մենք այ­սօր Հա­յաս­տա­նէն ու­նինք զո­հեր Թուր­քիոյ մէջ, մա­նա­ւանդ սե­ռա­կան գետ­նի վրայ շա­հա­գոր­ծում տե­ղի կ՚ու­նե­նայ: Շա­տեր ան­գի­տակ­ցա­բար կ՚են­թար­կուին խար­դախ­նե­րու գոր­ծու­նէու­թեան ու կը դառ­նան զո­հեր: Մեր նպա­տա­կը այս յան­ցա­տե­սա­կը նուա­զեց­նելն է:

Մեկ­նե­լով մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման դէմ այ­սօր ծա­ւա­լուող պայ­քա­րէն, մեկ­նե­լով 21-րդ դա­րուն մարդ­կա­յին ա­տե­լու­թե­նէն այդ ե­րե­ւոյ­թին դէմ, յոյ­սով ենք, որ թր­­քա­կան կող­մը բա­ւա­կա­նա­չափ դրա­կան կը վե­րա­բե­րուի մեր այս այ­ցին։ Քա­նի որ ի վեր­ջոյ, երբ խօս­քը կը վե­րա­բե­րի մար­դուն, ան­հա­տին, վե­րա­նա­լով մեր ազ­գա­յին պատ­կա­նե­լիու­թե­նէն, իւ­րա­քան­չիւ­րը կը մտա­ծէ եր­բե­ւէ չի­յնալ այս ցան­ցին մէջ: Չեմ կար­ծեր, որ այս­տեղ ազ­գա­յին պատ­կա­նե­լիու­թիւ­նը ա­ռաջ­նա­յին դեր կը խա­ղայ։ Ուս­տի մենք ող­ջա­միտ վե­րա­բեր­մունք եւ ա­ջակ­ցու­թիւն կը կ­­՚ակն­կա­լենք:

-Հա­յաս­տա­նէն մին­չեւ հի­մա ինչ­պի­սի՞ պայ­քար մղուած է՝ մարդ­կա­յին շա­հա­գոր­ծու­մը դա­դրեց­նե­լու ա­ռա­ջադ­րու­թեամբ:

-Հա­յաս­տա­նէն Թուր­քիա պայ­քար­ներ մղուած են անցեալի մէջ: Ցա­ւօք սրտի, ա­նոնք շա­րու­նա­կու­թիւն չեն ու­նե­ցած: Այդ աշ­խա­տանք­նե­րը տա­րուած են թէ՛ հա­սա­րա­կա­կան դաշ­տէն, թէ՛ Հա­յաս­տա­նի մէջ գոր­ծող մի­ջազ­գային կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րէն ներս, բայց ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին կանգ ա­ռած է: Եւ հի­մա մենք կը փոր­ձենք թար­մաց­նել այդ ա­մէն ին­չը: Ե­կած է նոր սե­րունդ, ե­կած են նոր մօ­տե­ցում­ներ, Հա­յաս­տա­նի դիր­քո­րո­շում­նե­րը փո­խուած են այս յան­ցա­տե­սա­կին հան­դէպ, եւ պայ­քա­րը այ­սօր պէտք է դրուի նոր մա­կար­դա­կի մը վրայ: Ը­սեմ նաեւ, որ անցեալի մէջ տե­ղե­կա­տուա­կան հա­մա­գոր­ծաց­կու­թիւն չէ ե­ղած, ե­ղած է հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւն՝ զո­հե­րուն ա­ջակ­ցող հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու հետ։ Բայց այս մէ­կը ա­ռա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով՝ տե­ղե­կա­տուա­կան դաշ­տին մէջ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան եզ­րեր պի­տի ո­րո­նենք:

Մենք ար­դէն յա­ջո­ղած ենք կապ հաս­տա­տել հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու, մի­ջազ­գա­յին կա­ռոյց­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րու եւ քա­նի մը թր­­քա­կան լրա­տուա­մի­ջոց­նե­րու հետ:

Պի­տի փոր­ձենք գոր­ծա­ծել նաեւ հայ­կա­կան հա­մայն­քի, կա­ռոյց­նե­րու, լրա­տուա­մի­ջոց­նե­րու ու­ժե­րը:

Պոլ­սոյ Պատ­րիար­քու­թե­նէն ար­դէն պատ­րաս­տա­կա­մու­թիւն յայտ­նած են 10 Սեպ­տեմ­բե­րին (այ­սօր) ըն­դու­նե­լու հա­մար մեր ըն­կե­րակ­ցու­թեան ան­դամ­նե­րը։ Պատ­րիար­քա­կան Ընդ­հա­նուր Փո­խա­նոր­դին հետ պի­տի հան­դի­պինք ու պի­տի ներ­կա­յաց­նենք մեր մտա­հո­գու­թիւն­նե­րը, մա­նա­ւանդ գի­տենք, որ Պատ­րիար­քու­թիւ­նը այ­սօր բա­ւա­կա­նա­չափ աշ­խա­տանք կը տա­նի՝ Հա­յաս­տա­նէն Թուր­քիա մեկ­նած մար­դոց հետ՝ վտանգ­նե­րու եւ այլ հար­ցե­րու մա­սին զգու­շաց­նե­լով զա­նոնք:

Պի­տի փոր­ձենք տե­ղա­կան ոս­տի­կա­նու­թիւն­նե­րու հետ հան­դի­պիլ՝ հասկ­նա­լու հա­մար, թէ ի՞նչ ձե­ւով կրնանք գոր­ծակ­ցիլ գո­նէ ա­ռայժմ տե­ղե­կա­տուա­կան մա­կար­դա­կով:

-Պի­տի փոր­ձէ՞ք հան­դի­պիլ շա­հա­գործ­ման են­թար­կուած­նե­րուն հետ:

-Միան­շա­նակ: Ան­պայ­ման պի­տի փոր­ձենք զո­հե­րուն հետ հան­դի­պիլ: Գի­տենք հա­մա­պա­տաս­խան հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ, ո­րոնք կ՚աշ­խա­տին զո­հե­րուն հետ։ Ա­նոնց մի­ջո­ցաւ ալ զո­հե­րուն հետ հան­դի­պում­նե­րու ըն­թաց­քին պի­տի հասկ­նանք, թէ ի՞ն­չ պայ­ման­ներ զա­նոնք տա­րած են Թուր­քիա եւ ո՞ր կէ­տե­րու վրայ գոր­ծուած են սխալ­նե­րը, ո­րոնց պատ­ճա­ռով յայտ­նուած են շա­հա­գոր­ծող­նե­րու ձեռ­քը: Այ­սինքն, այդ ա­մէն ին­չը նախ­նա­կան մա­կար­դա­կի վրայ պար­զա­բա­նե­լու պի­տի պար­զա­բա­նենք եւ այդ տե­ղե­կա­տուու­թիւ­նը պի­տի բե­րենք ու տա­րա­ծենք Հա­յաս­տա­նի մէջ, որ­պէս­զի պարզ դառ­նայ, թէ Թուր­քիոյ հետ կա­պուած ինչ­պի­սի՛ վտանգ­ներ կրնան ծա­գիլ:

-Շա­հա­գործ­ման են­թար­կուած­նե­րուն թի­ւը հետզ­հե­տէ կը նուա­զի՞, թէ՝ կը շատ­նայ:

-Վի­ճա­կագ­րու­թիւ­նը ցոյց կու տայ, որ հետզ­հե­տէ կը նուա­զի: Մենք մե­զի հետ կը տա­նինք նաեւ Հա­յաս­տա­նի ոս­տի­կա­նու­թեան տրա­մադ­րած տե­ղե­կա­տուու­թիւ­նը, թէ 2008-2014 թուա­կան­նե­րու մի­ջեւ Թուր­քիոյ հետ կա­պուած մենք քա­նի՞ դէպք ու­նե­ցած ենք, եւ մեր ու­նե­ցած այդ վի­ճա­կագ­րու­թիւ­նը ցոյց կու տայ, որ մի­տու­մը կը նուա­զի: Միա­ցեալ Նա­հանգ­նե­րու Ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թեան տուեալ­նե­րով՝ ար­դէն եր­րորդ տա­րին ըլ­լա­լով՝ Հա­յաս­տան մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման դէմ պայ­քա­րող եր­կիր­նե­րու շար­քին ա­ռա­ջին խում­բին մէջ տեղ կ՚առ­նէ: Այս մէ­կը ի հար­կէ, ի­րա­կա­նու­թիւն դար­ձած է ի­րա­ւա­կան մար­մին­նե­րու, լրագ­րող­նե­րու եւ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու լաւ աշ­խա­տան­քի շնոր­հիւ :

-Ը­սիք, որ մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման դէմ պայ­քա­րը անդ­րազ­գա­յին է, այ­սինքն միայն հայ զո­հե­րուն չէ ուղղուած ձեր աշ­խա­տան­քը:

-Ա­յո, ա­մէն ինչ պի­տի ը­նենք, որ­պէս­զի զա­նա­զան ազ­գու­թիւն­նե­րու, բո­լոր եր­կիր­նե­րու զո­հե­րու հետ կա­պուած տի­րա­պե­տենք ի­րա­վի­ճա­կին: Շա­հա­գոր­ծող­նե­րը միշտ կէս քայլ ա­ռաջ են։ Մեր ա­մէն մէկ բա­ցա­յայ­տու­մէն յե­տոյ ա­նոնք նոր քայ­լե­րու կը ձեռ­նար­կեն, նոր մի­ջոց­ներ կը կի­րա­ռեն, ուս­տի այդ հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րը, զա­նա­զան եր­կիր­նե­րու հետ կա­պուած, մե­զի հա­սա­նե­լի պի­տի ըլ­լան, որ­պէս­զի մենք հասկ­նանք, թէ ի՛նչ կայ ու­րիշ երկ­րի մը մէջ եւ չկայ Հա­յաս­տա­նի մէջ, վտան­գի պա­րա­գա­յին ինչ­պէ՞ս կա­րե­լի է կան­խար­գի­լել:

Այ­սօր աշ­խար­հի մէջ ար­դէն ա­մէն մարդ բա­ցէ ի բաց կը խօ­սի բռնու­թիւն­նե­րու, կո­տո­րած­նե­րու, ան­ցեա­լի մէջ ե­ղած դէպ­քե­րու մա­սին: Ե­թէ դուն այ­սօր չպայ­քա­րիս, կրնայ ըլ­լալ վաղն ալ դուն են­թար­կուիս այդ ա­մէն ին­չին: Ստրկու­թիւ­նը, բռնու­թիւ­նը, շա­հա­գոր­ծու­մը ազ­գա­յին պատ­կա­նե­լիու­թիւն չու­նին:

ՃԵՐ­ՄԱԿ ՍՏՐԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Թրա­ֆի­քին­կը մար­դոց՝ ստրկա­կան, սե­ռա­կան, բռնի եւ չնչին վար­ձատ­րու­թեամբ աշ­խա­տան­քի տես­քով ա­նօ­րի­նա­կան շա­հա­գոր­ծումն է։ Ան ծանր, անդր­սահ­մա­նա­յին, կազ­մա­կեր­պուած յան­ցա­գոր­ծու­թիւն մըն է եւ նոյն­չափ շա­հու­թա­բեր, ինչ­պէս նաեւ թմրա­մի­ջոց­նե­րու եւ զէն­քե­րու ա­պօ­րի­նի վա­ճառ­քը։ Ան­ձե­րու, մա­նա­ւանդ՝ կի­նե­րու եւ ե­րա­խա­նե­րու շա­հա­գոր­ծու­մը կան­խար­գի­լե­լու, զսպե­լու եւ պատ­ժե­լու մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թիւ­նը ըն­դու­նուած է Միա­ցեալ ազ­գե­րու կազ­մա­կեր­պու­թեան (ՄԱԿ) կող­մէ՝ 2000 թուա­կա­նին, Ի­տա­լիոյ Փա­լեր­մօ քա­ղա­քին մէջ եւ ան ՄԱԿ-ի՝ «Անդ­րազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պուած յան­ցա­գոր­ծու­թիւն­նե­րու դէ­մ» ար­ձա­նագ­րու­թեան մաս կազ­մող մի­ջազ­գա­յին հա­մա­ձայ­նա­գիրն է:

Մարդ­կա­յին շա­հա­գոր­ծու­մը կը նկա­տուի շա­հու­թա­բեր ար­տադ­րու­թիւն։ 2004 թուա­կա­նին ամ­բողջ աշ­խար­հի տա­րած­քին մարդ­կա­յին շա­հա­գոր­ծու­մէն ստա­ցուած տա­րե­կան ե­կա­մու­տը գնա­հա­տուած է 5-9 մի­լիառ ա­մե­րի­կեան տոլ­ար։

Ըստ 2008 թուա­կա­նի ՄԱԿ-ի տուած գնա­հա­տա­կան­նե­րուն՝ տա­րե­կան մօ­տա­ւո­րա­պէս 2.5 մի­լիոն հո­գի՝ 127 եր­կիր­նե­րէ 137 զա­նա­զան եր­կիր­նե­րու մէջ կ՚են­թար­կուի մարդկա­յին շա­հա­գոր­ծու­մի: Բայ­ց ե­ւ այն­պէս, յստակ չեն այս տուեալ­նե­րը, ո­րոնք միայն գնա­հա­տա­կան­ներ են եւ կրնան ա­նընդ­հատ փո­խ­­ուիլ, քա­նի որ շա­հա­գոր­ծու­մը շա­րու­նա­կա­բար կա­տա­րուող գոր­ծո­ղու­թիւն մըն է:

Մարդ­կա­յին շա­հա­գոր­ծու­մը կը տար­բե­րի մար­դոց մաք­սա­նեն­գու­թե­նէն: Մաք­սա­նեն­գու­թեան ժա­մա­նակ մար­դիկ կա­մա­ւոր կը դի­մեն մաք­սա­նենգ­նե­րու՝ զի­րենք գաղտ­նի, ա­նօ­րի­նա­կան կեր­պով մէկ վայ­րէն միւ­սը տե­ղա­փո­խե­լու հա­մար։ Այս պա­րա­գա­յին ա­նօ­րի­նա­կան փաս­տա­թուղ­թե­րու մէջ խար­դա­խու­թիւն­ներ, սխալ տուեալ­ներ կրնան չըլ­լալ, իսկ ժա­մա­նու­մէն յե­տոյ մաք­սա­նեն­գուած ան­ձը կրնայ ին­քը ընտ­րել իր ճա­նա­պար­հը։

Մինչ­դեռ մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման զո­հե­րուն կ՚ար­գի­լուի ժա­մա­նու­մէ յե­տոյ հաս­նիլ ի­րենց նպա­տա­կա­յին վայ­րը, ա­նոնք ի­րենց կամ­քէն ան­կախ, բռնի կեր­պով կը պահուին եւ կը կա­տա­րեն հար­կադ­րա­կան աշ­խա­տանք։ Իսկ թէ ո՛րն է հար­կադ­րա­կան աշ­խա­տան­քը, ա­նոր բնոյ­թը նկա­րագ­րուած է Մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թեան մէջ. շատ յա­ճախ զո­հե­րը ընդ­հան­րա­պէս վար­ձատ­րու­թիւն ալ չեն ստա­նար, կամ կը ստա­նան շատ չնչին գու­մար մը՝ ի­րենց կա­տա­րած աշ­խա­տան­քին փո­խա­րէն։

Մարդ­կա­յին շա­հա­գործ­ման են­թար­կուած ան­ձը հար­կադրուած աշ­խա­տանք կը կա­տա­րէ հե­տե­ւեալ պայ­ման­նե­րով.

Աշ­խա­տանք պարտ­քի դի­մաց, օ­րի­նակ՝ որ­պէս վճար՝ որե­ւէ եր­կիր զինք տե­ղա­փո­խե­լու հա­մար:

Աշ­խա­տանք բռնի ու­ժով, այ­սինքն, երբ ուղ­ղա­կի կը տնօ­րի­նեն մար­դը:

Սե­ռա­կան բռնու­թիւն. զո­հե­րը հիմ­նա­կա­նը թե­րա­հաս­ներ, որ­բեր կամ պա­տա­նի­ներ կ՚ըլ­լան, բայց կրնան ըլ­լալ նաեւ թէ՛ կի­ներ եւ թէ տղա­մար­դիկ, ո­րոնք ա­ւե­լի խո­ցե­լի են. կը գտնուին հո­գե­պէս կամ նիւ­թա­պէս ծանր վի­ճա­կի մէջ։

Ան­չա­փա­հաս­նե­րու աշ­խա­տանք. սո­վո­րա­բար ե­րա­խա­նե­րուն կը հաս­ցուին ֆի­զի­քա­կան, հո­գե­բա­նա­կան, ըն­կե­րա­յին եւ բա­րո­յա­կան մեծ վնաս­ներ, զա­նոնք կը զրկեն կրթու­թե­նէ, զար­գա­ցու­մէ եւ ըն­տա­նիք ու­նե­նա­լէ։

Ճիշդ է՝ բուն շա­հա­գործ­ման հա­մար մէկ վայ­րէ միւ­սը եր­թա­լը անհ­րա­ժեշտ պայ­ման մը չէ, բայց զո­հե­րու հա­մար «աշ­խա­տա­տե­ղի­նե­ր» գտնող յան­ցա­գործ­նե­րը սփռուած են զա­նա­զան եր­կիր­նե­րու մէջ եւ կը ճա­նա­պար­հոր­դեն նշուած նպա­տա­կով։ Խար­դա­խու­թեամբ, խա­բէու­թեամբ ա­նոնք աշ­խա­տան­քի կը տե­ղա­ւո­րեն զո­հե­րը, ո­րոնք շատ ա­ւե­լի ուշ կը տե­ղե­կա­նան ի­րենց ի­րա­կան աշ­խա­տան­քի բնոյ­թի եւ ի­րա­կան աշ­խա­տա­վար­ձի քա­նա­կու­թեան մա­սին։

Մարդ­կա­յին շա­հա­գոր­ծու­մի այս տե­սա­կը կը կո­չեն ճեր­մակ ստրկու­թիւն:

Մի­ջազ­գա­յին կա­ռոյց­նե­րը եւ պե­տու­թիւն­նե­րը, այդ կար­գին նաեւ Հա­յաս­տա­նը, մեծ պայ­քար կը մղեն մարդ­կա­յին շա­հա­գոր­ծու­մի դէմ: Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան քրէա­կան օ­րէնսգր­­քին հա­մա­ձայն՝ ան­չա­փա­հաս­նե­րը շա­հա­գործ­ման են­թար­կե­լը կը պատ­ժուի ա­զա­տազրկ­մամբ՝ եօ­թէն տա­սը տա­րի ժամ­կէ­տով, գոյ­քի բռնագ­րաւ­մամբ կամ ա­ռանց ա­տոր, ո­րո­շա­կի պաշ­տօն­ներ զբա­ղեց­նե­լու կամ ո­րո­շա­կի գոր­ծու­նէու­թեամբ զբա­ղե­լու ի­րա­ւուն­քէ զրկե­լով:

 ԱՆՈՒՇ ԹՐՎԱՆՑ 

«Ժամանակ»

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture