Բոլոր ժամանակներու սիրուած հայկական երգերը, «ԳՈՀԱՐ»-ի վերջին նորութիւնները, հոլովակներն ու նկարները` մէկ հարթակի վրայ... Բակօ Սահակեան Լոս Անճելըսի մէջ հայ եկեղեցականներուն ներկայացուցած է Արցախի խնդիրները, ԼՂ հակամարտութիւնը... Հակառակ առկայ հրադադարին ահաբեկիչները կը շարունակեն հարուածել Լաթաքիոյ գիւղական հատուածները. Զոհուած են Սուրիոյ բանակի 18 զիուորներ... Իրան պիտի չտապալի...
Փարիզի Մէջ Արփիկ Միսաքեանի Նուիրուած Ձեռնարկ
Փարիզի Մէջ      Արփիկ Միսաքեանի  Նուիրուած  Ձեռնարկ
04 Մարտ 2016 , 10:46

Հայ կաթողիկէներու «Սուրբ Խաչ»  ընկերակցութեան ամսական դասախօսութիւններու շարքին փետրուարեանը յատկացուած էր «Յառաջ» օրաթերթի երկարամեայ տնօրէնուհի Արփիկ Միսաքեանի յիշատակին, անոր մեծարանքին: Այս առթիւ, Փարիզի «Սուրբ Մեսրոպ» մշակութային կեդրոն դասախօսելու հրաւիրուած էին «Յառաջ»ի վերջին 25 տարիներու խմբագիր Արփի Թոթոյեան եւ գրող Գրիգոր Պըլտեան, առաջինը ներկայացնելու համար՝ Արփիկ Միսաքեանի կեանքն ու վաստակը, իսկ երկրորդը՝ խօսելու Շաւարշ Միսաքեանի յուշերը ամփոփող «Տերեւներ դեղնած յուշատետրէ մը» (1957 Պէյրութ, 2015 Մարսիլիա) հատորին Արփիկ Միսաքեանի կողմէ կատարուած եւ վերջերս լոյս տեսած «Face à l'innommable: Avril 1915» ֆրանսերէն թարգմանութեան մասին:

Փետրուար 27ի յետմիջօրէին Թուէնի սրահը լեցուցած էր բազմութիւն մը, որ դեռ կը հետաքրքրուի հայութեամբ, հայ մամուլով, անոր արժանաւորներով: Կային ներկաներ ալ, որոնք անձնապէս ճանչցած են Արփիկ Միսաքեանը, մաս կազմած՝ անոր անմիջական շրջանակին:

Յովսէփ Ծ. Վրդ. Քէլէկեանի բարի գալստեան կարճ ելոյթէն ետք նախ խօսքը տրուեցաւ Արփի Թոթոյեանին:

Դասախօսուհին անսահման երկիւղածութեամբ եւ յուզումով արտայայտուեցաւ Արփիկ Միսաքեանի մասին, հայերէնով: Նախ շեշտեց թէ մեծարեալը մեծ աշխատասէր մըն էր,1957ին՝ իր հօր մահէն ետք, թերթի տնօրէնութեան 52 տարիներուն՝ ամէն առաւօտ ժամը 7.30ին գրասեղանին գլուխը եղած է, մինչեւ իրիկուն: Խօսեցաւ անոր սկզբունքներուն, հօրը ճամբէն չշեղելու կամքին մասին: Ըսաւ, թէ անոր մահով վերջացաւ ամբողջ շրջան մը սփիւռքահայ մամուլի, որուն դրօշակակիրը «Յառաջ»ն էր։

Ապա, ընդգծելու համար թէ ինչպիսի՛ շրջանակի մէջ աշխարհ եկած եւ հասակ նետած է Արփիկ Միսաքեան, յիշեց թէ Շաւարշ Միսաքեանի բարեկամներու շրջանակը՝ Ռուբէն Փաշան եւ իր ընտանիքն էին, Զարդարեանները, Տիկին Զաւարեանը, Ահարոնեանը, Տէր Յակոբեան ընտանիքը… «Արփիկ հայկական միօրեայ դպրոցներէն չեմ կարծեր որ շատ մեծ բան մը առած ըլլայ, բայց միշտ կը յիշէր իր հայերէնի ուսուցիչ Նշան Պէշիկթաշլեանը, որ միայն քանի մը ամիս իր դասատուն եղած է» աւելցուց ան։ Անդրադարձաւ նաեւ Արփիկ Միսաքեանի մօր՝ Տիրուհի Միսաքեանի կարեւոր տիպարին, որ դժբախտաբար քիչ մը շուքին մնացած է հայր ու աղջիկ Միսաքեաններու:

Շեշտեց, թէ հայ գրականութեան մօտէն ծանօթանալու առումով՝ Արփիկ Միսաքեանի հանդիպումը Շահան Շահնուրին՝ վճռական դեր կատարած է։ Արդարեւ, 1940ական թուականներէն մինչեւ Շահնուրի մահը սերտ բարեկամութիւն մը ստեղծուած է իրենց միջեւ։ Զինք տպաւորած է Շահնուրի «Նահանջը առաց երգի» վէպը, կարդացած է նաեւ հեղինակին միւս գործերը։

Թերթին հրատարակութիւնը շարունակելու գործին մէջ իրեն օգնած են հօրը մօտիկ գործակիցներէն գլխաւորաբար՝ Հրանտ Սամուէլ եւ Շաւարշ Նարդունի, բայց նաեւ հայ մամուլի ամբողջ փաղանգ մը: Ըսաւ նաեւ, թէ Շաւարշի սկսած գործը շարունակելու Արփիկ Միսաքեանի որոշումին մէջ ուղղակի կամ անուղղակի մեծ դեր ունեցած է «Յառաջ»ի առաջին թիւին մէջ Շաւարշի ստորագրած գրութեան հետեւեալ կէտերը.-

-օրաթերթը պահանջ է ֆրանսահայութեան եւ դրացի երկիրներու հայութեան,

  -օրաթերթը ձուլումի դէմ պայքարի միջոց է,

-օրաթերթը պահանջ է, որպէսզի կարենանք պաշտպանել սրբութիւնները՝ ազգային գիտակցութիւնը, լեզուն, գրականութիւնը, հայկական արուեստը:

Ասոնք կէտեր են որոնք Արփիկի գործին մէջ միշտ ունեցած են իրենց տեղն ու կարեւորութիւնը:

Ա. Թոթոյեան նշեց, թէ Արփիկ Միսաքեանի համար անկախութիւնը կարեւոր էր թէ՛ գաղափարական եւ թէ նիւթական գետնի վրայ, որպէսզի հաւատարիմ մնար իր հօր սկզբունքներուն։ Այդ պատճառով ալ փափաքած էր, որ թերթը ունենայ իր սեփական խմբագրատունն ու տպարանը։ Արփիկ, 1957ին՝ հօրը մահէն առաջ արդէն նախաձեռնած էր սեփական տպարանի մը հաստատման գործին, որ իրագործուեցաւ նոյն տարին: Եւ արդէն յաջորդ տարի՝ 1958ին այդ տպարանէն լոյս տեսաւ առաջին հատորը՝ Շաւարշի գրութիւններու «Օրեր եւ ժամեր» ծաղկաքաղը, որ սկիզբը պիտի հանդիսանար «Յառաջ» մատենաշարին։ Այդ մատենաշարէն մինչեւ թերթին փակումը՝ 2009, լոյս տեսած են 25էն 30 հատոր գիրքեր։

Խմբագրատան հարցն ալ լուծեց 1973ին, նուիրատու քանի մը բարեկամներու շնորհիւ, մանաւանդ Մոնաքոյէն Պ. Մուշեղ Ճիյէրճեանի. վերջինիս տղան՝ Տիգրան Ճիյէրճեանն ալ իր կարգին մինչեւ վերջը նիւթապէս օգնեց «Յառաջ»ին։

Մեծ գին վճարեց անկախ ըլլալու համար, որովհետեւ իր կռնակին ունէր ո՛չ կուսակցութիւն եւ ո՛չ ալ միութիւն կամ կազմակերպութիւն, հետեւաբար թերթը պարտաւոր էր իր «իւղովը տապկուել»ու։ Ա. Թոթոյեան ըսաւ թէ վերջին տարիներուն խմբագրութեան մէջ միայն երկու հոգի էին, բայց ատիկա պէտք չէր սխալ մեկնաբանել, քանի որ թերթը ունէր աշխատակիցներու պատկառելի շրջանակ մը՝ ամբողջ աշխարհէն։ «Իմ հոն եղած 25 տարիներու ընթացքին առնուազն 40 աշխատակից ունէր թերթը» աւելցուց ան։

Ապա ըսաւ, թէ թերթին կեանքի կարեւոր փուլերէն մէկն էր 1976 Դեկտեմբերը, երբ սկսաւ լոյս տեսնել «Միտք եւ արուեստ» ամսաթերթը՝ արուեստի եւ գրականութեան յատկացուած թիւ մը։ Անոր մէջ ո՛չ մէկ արտատպում կար։ Այդ թիւերուն մէջ տեղ կը գտնէին նաեւ ֆրանսերէնով գրութիւններ։

Արփիկի համար արեւմտահայերէնը եւ արեւմտահայ մշակոյթը շատ բացառիկ յարգանքի արժանի էին եւ մինչեւ վերջ պաշտպանեց այդ սկզբունքը։ Մեծ յարգանք ունէր Սուրբ Ղազարի Մխիթարեան Միաբանութեան նկատմամբ իբրեւ արեւմտահայերէնի կեդրոն։ Յաճախ կ՚այցելէր Վենետիկ։ Նոյնիսկ եթէ վերջին տարիներուն յուսախաբութիւն ապրեցաւ Մխիթարեաններու գործունէութեան գծով։

Թոթոյեան, դասական ուղղագրութեան նկատմամբ Արփիկ Միսաքեանի բծախնդրութեան գծով պատմեց նաեւ հետեւեալ դէպքը: Աւելի քան տասնամեակ մը առաջ երբ իրեն ըսուեցաւ, թէ կը փափաքին Հայաստանի Օձուն գիւղի դպրոցը կոչել Շաւարշի անունով, Արփիկ Միսաքեան յստակ եւ վճռական պատասխանեց. «եթէ անունը շէնք-շնորհք՝ մեսրոպեան ուղղագրութեամբ պիտի արձանագրուի՝ համաձայն եմ, եթէ ոչ՝ չեմ ուզեր անգամ մըն ալ լսել այդ մասին»։

Ա. Միսաքեան աշխատելու մեծ կամք ունէր։ Լուրեր կը խմբագրէր, կը թարգմանէր, «տխրունի»ներ կը գրէր, ներքին էջերու նիւթերը կը պատրաստէր եւ թերթին հաշուապահութեան եւ վարչական գործն ալ կ՚ընէր։ Կէսօրէ ետք երբ թերթը կը փակուէր, շատ աւելի ընկերական էր, կատակներ կ՚ընէր։ Կ՚ըսէր թէ ինք հոս ծնած Սփիւռքի առաջին սերունդէն էր։ Անդրանիկի աճիւններու փոխադրութեան ժամանակ, ինք կ՚ըսէր, թէ Անդրանիկը Սփիւռքի պայքարին խորհրդանիշն է, արեւմտահայութեան պայքարին խորհրդանիշն է, անոր համար ալ հոս պէտք է մնայ։ Նաեւ կը պահանջէր որ Հայաստանի իշխանութիւնները 1935ի պետութեան հրամանագիրը չեղեալ համարեն եւ յետոյ աճիւնները Հայաստան փոխադրեն։ Բայց այդպէս չեղաւ։

Դասախօսուհին ըսաւ նաեւ թէ «Յառաջ»ի խմբագրատունը մշակութային կեդրոնի դեր կը կատարէր։ Հոն իրարու քով կու գային համայնքիս առաջնակարգ մտաւորականները, արուեստագէտները, անպայման խմբագրատուն կ՚այցելէին արտասահմանէն Փարիզ ժամանած հայ գիրի եւ մշակոյթի կարեւոր դէմքեր:

Թոթոյեան լուսարձակուող նկարներու ալ ընկերակցութեամբ մասամբ թուեց այն բոլոր անձնաւորութիւնները որոնց անձամբ ծանօթացած էր Արփիկ Միսաքեան, ինչպէս 1976ին՝ Վազգէն Վեհափառին, երբ Հայաստան գացած էր։ Աւելի ուշ հանդիպած է Հռոմի Պապին։ Իրեն մտերիմ բարեկամները եղած են նկարիչ Գառզու, շարժարուեստի բեմադիր Աշոտ Մալաքեան, Ազնաւուր եւ հանրածանօթ բազմաթիւ այլ անձնաւորութիւններ։

Ան, քաղաքական ճիշդ դիրքորոշում ունեցաւ նաեւ Ղարաբաղեան շարժման տարիներուն։ Ղարաբաղ Կոմիտէի ժամանակ, Ա. Միսաքեան զօրակցեցաւ այդ նոր շարժումին։ Մասնակցեցաւ ՀՀՇ-ի առաջին համագումարին Երեւանի մէջ։ Ղարաբաղ Կոմիտէի բոլոր անդամներուն հետ բարեկամ էր, յատկապէս Լեւոն Տէր Պետրոսեանի եւ Բաբգէն Արարքցեանի հետ։

Թոթոյեան եզրափակելով ըսաւ, թէ Արփիկ Միսաքեան յուսախաբութիւն ապրեցաւ տեսնելով, թէ Հայաստանը ամբողջ Սփիւռքի երազած հայրենիքը չեղաւ եւ աւելի շատ հետաքրքրուեցաւ Սփիւռքի նիւթական կարողութեամբ։ Ան յուսախաբ եղաւ ուղղագրութեան հարցով ալ, ապա նաեւ՝ արտագաղթի երեւոյթով։ Աւելցուց, թէ Արփիկ իր հօր յիշատակին հաւատարիմ մնաց մինչեւ իր կեանքին վերջաւորութիւնը եւ ատոր լաւագոյն ապացոյցն է հակառակ առողջական իր ծանր վիճակին՝ Շաւարշի հայերէնով գրի առնուած բանտի յուշերուն իր կողմէ ֆրանսերէնի թարգմանութիւնը:

Պըլտեան ալ աւելցուց, թէ «Ա. Թոթոյեան մոռցաւ ըսելու շատ կարեւոր բան մը՝ որ Շ. Միսաքեան դաշնակցական էր։ Իսկ Արփիկ Միսաքեան չէր ուզեր քաղաքական կուսակցութենէ մը կախեալ ըլլալ. «Յառաջ»ը երբեք Դաշնակցութեան օրգանը չէ եղած։ Կարեւոր էր ընդգծել այս կէտը, որպէսզի թիւրիմացութիւն չյառաջանայ»։

 

 

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture